Cú sốc dầu mỏ mở lại cuộc đua đầu tư

Dòng tiền lớn trở lại với ngành dầu khí

Tuyến đường ống này từng giúp Ả rập Saudi chuyển khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày sang cảng Yanbu bên Biển Đỏ, tránh khu vực Hormuz đang bị gián đoạn bởi chiến sự. Lượng dầu dự trữ tại Yanbu, theo các nguồn trong ngành, chỉ đủ duy trì xuất khẩu khoảng 5-7 ngày nếu dòng chảy qua đường ống chưa được nối lại.

Năm 2026 từng được dự báo sẽ là một năm khó khăn với các công ty dầu khí khi nguồn cung dư thừa có thể kéo Brent xuống dưới 60 USD/thùng. Nhưng chiến sự vùng Vịnh, hoạt động vận tải qua Hormuz suy giảm và các cuộc tấn công vào những tuyến thay thế đã đưa giá dầu trở lại mức ba con số, đảo ngược hoàn toàn triển vọng chỉ trong vài tháng.

Cổ phiếu các doanh nghiệp dầu khí toàn cầu tăng mạnh từ đầu năm, còn tổng lợi nhuận quý II của bảy tập đoàn dầu khí tích hợp lớn nhất phương Tây cùng Saudi Aramco đạt khoảng 91 tỷ USD, gấp đôi cùng kỳ năm trước.

Nguồn tiền tăng mạnh chưa khiến các tập đoàn vội mở rộng khai thác. Sau cú sụt giá giữa thập niên 2010, giới đầu tư đã buộc ngành dầu khí hạn chế các dự án đắt đỏ, giảm vay nợ và ưu tiên cổ tức, mua lại cổ phiếu.

Riêng trong quý II năm nay, ExxonMobil, Chevron, Shell, BP và TotalEnergies giảm tổng nợ ròng khoảng 36 tỷ USD, tương đương gần 20%, trong khi phần lớn các tập đoàn lớn giữ nguyên hoặc tăng mức chi trả cho cổ đông.

Giá dầu biến động mạnh cũng khiến doanh nghiệp thận trọng với những quyết định đầu tư dài hạn. Hồi tháng 6, dầu từng lao dốc sau khi Mỹ và Iran đạt một thỏa thuận tạm thời, trước khi giao tranh tái diễn và kéo giá tăng trở lại; trong khi một dự án dầu khí lớn có thể mất nhiều năm mới tạo ra sản lượng.

Mức giá hiện nay còn được nâng đỡ bởi những gián đoạn thực tế trong nguồn cung và vận tải. Dòng dầu qua Hormuz vẫn thấp hơn đáng kể so với trước xung đột, còn sản lượng của Ả rập Saudi trong tháng 8 đã giảm mạnh so với đầu năm.

Cước tàu chở dầu trên một số tuyến Trung Đông cũng tăng gần 500% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều hãng tàu phải tránh khu vực rủi ro hoặc đi những hành trình dài hơn, trong khi khả năng vận chuyển sẵn có ngày càng khan hiếm. Trong bối cảnh đó, có dầu chưa chắc đồng nghĩa với có nguồn cung thuận lợi; dầu còn phải được đưa tới nhà máy lọc dầu và người tiêu dùng đúng lúc, với chi phí chấp nhận được.

Áp lực còn lan sang diesel và khí đốt, trong khi công suất lọc dầu tại nhiều khu vực vẫn hạn chế. Chi phí vận tải, sản xuất và lạm phát vì thế tiếp tục chịu sức ép, đúng lúc các ngân hàng trung ương vẫn phải cân nhắc duy trì lãi suất cao hơn.

Giá cao có thể mở lại chu kỳ đầu tư

Nếu giá dầu tiếp tục ở mức cao, áp lực tái đầu tư sẽ ngày càng lớn khi sản lượng tại những mỏ hiện hữu suy giảm.

Theo ước tính, mức suy giảm tự nhiên của các mỏ hiện hữu trong khoảng hai năm có thể tương đương sản lượng hiện nay của Ả rập Saudi nếu không có đầu tư bù đắp. Trong khi đó, số lượng những phát hiện lớn mới trong nhiều năm qua không đủ để dễ dàng thay thế nguồn cung mất đi.

Các tập đoàn lớn đã bắt đầu chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo dù ngân sách thăm dò chưa tăng đột biến. Họ mở rộng quyền tiếp cận các khu vực mới, sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu địa chất và tìm kiếm cơ hội từ vùng nước sâu ngoài khơi châu Phi tới những bể trầm tích còn ít được khai phá ở một số quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Khi thị trường dần quen với khả năng giá dầu duy trì ở mức cao, khoảng cách định giá giữa bên mua và bên bán thu hẹp, kéo hoạt động mua bán tài sản sôi động trở lại. Sáu thương vụ trị giá trên 1 tỷ USD đã được công bố chỉ trong hai tháng gần đây.

Việc Hormuz, Biển Đỏ và cả đường ống Đông – Tây lần lượt chịu sức ép còn khiến các tập đoàn chú ý hơn tới nguồn cung nằm ngoài Trung Đông hoặc ít phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược. Những mỏ từng bị coi là xa xôi hoặc có chi phí khai thác cao có thể trở nên hấp dẫn hơn khi chi phí địa chính trị và vận chuyển tăng lên.