Kỷ nguyên suy thoái cục bộ

By Forex Uy tín On Th9 6, 2026

Khi nền kinh tế vẫn tăng trưởng và thị trường chứng khoán tiếp tục đi lên, một bộ phận người lao động lại đang đối mặt với tình trạng mất việc làm và thu nhập suy giảm. Nghịch lý này có thể là dấu hiệu của những cuộc “suy thoái cục bộ”.

Nghịch lý đằng sau những con số tích cực

Một diễn biến kỳ lạ đang xảy ra trên thị trường lao động Mỹ. Số liệu mới nhất do Cục Thống kê Lao động Mỹ (Bureau of Labor Statistics) công bố cho thấy nền kinh tế Mỹ đã mất 23,000 việc làm trong tháng 7, nhưng tỷ lệ thất nghiệp lại giảm xuống còn 4.1%. Sau đây là phần phân tích sâu hơn nhằm lý giải nghịch lý này.

Đầu tiên, để được tính là thất nghiệp tại Mỹ thì một người phải đang tích cực tìm kiếm việc làm. Tuy nhiên, hiện nay thị trường lao động đang trở nên ảm đạm đến mức nhiều người đã từ bỏ việc tìm kiếm công việc. Các nhà kinh tế gọi đây là hiệu ứng “người lao động thoái chí” (discouraged worker effect). Do đó, tỷ lệ thất nghiệp có thể giảm ngay cả khi nhu cầu lao động suy yếu, bởi nguồn cung lao động đang thu hẹp với tốc độ nhanh hơn. Số liệu ước tính cho thấy hơn hai triệu người đã rời khỏi lực lượng lao động Mỹ kể từ tháng 11/2025.

So với các nền kinh tế phát triển khác, Mỹ có tỷ lệ nghèo đói khá cao. Năm 2024, 10.6% người Mỹ sống dưới ngưỡng nghèo đói, được tính khi một gia đình bốn người có mức thu nhập hàng năm dưới 31,812 USD. Theo một số quan sát, con số này có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ nghiêm trọng của vấn đề này, bởi nghèo đói có nhiều khía cạnh không thể được phản ánh chỉ bằng một thước đo dựa trên thu nhập.

Hơn nữa, nhiều người lao động có thu nhập trên ngưỡng nghèo cũng đang chứng kiến thu nhập thực tế của mình suy giảm. Tiền lương trung bình tại Mỹ tăng 3.2% trong năm qua, trong khi lạm phát dao động quanh mức 3.5%. Khi việc tìm kiếm việc làm ngày càng khó khăn và sức mua của người lao động suy giảm, ta có đủ lý do để lo ngại rằng nền kinh tế đang tiến gần đến suy thoái. Nhưng điều đó lại không xảy ra – ít nhất là theo cách hiểu thông thường về suy thoái.

Thuật ngữ “suy thoái” thường được dùng để chỉ sự suy giảm hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế. Một thước đo thường được sử dụng là GDP thực giảm trong hai quý liên tiếp. Theo tiêu chí này, nền kinh tế Mỹ hiện chưa rơi vào suy thoái, chủ yếu bởi tăng trưởng mạnh mẽ ở một số lĩnh vực, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang bù đắp cho sự suy yếu ở những lĩnh vực khác.

Một sự phân hóa ngày càng rõ rệt đang hiện hữu. Trong khi người lao động Mỹ đang chịu thiệt, những người có thu nhập phụ thuộc vào thị trường chứng khoán và lợi nhuận doanh nghiệp lại đang hưởng lợi trong giai đoạn tăng trưởng mạnh. Đáng chú ý, các thông tin về tình trạng mất việc làm và sự xấu đi của thị trường lao động lại xuất hiện đồng thời với đà tăng của thị trường chứng khoán Mỹ. Chẳng hạn, chỉ số S&P 500 đã tăng 47.68 điểm, tương đương 0.6% trong chính tuần đó.

Những xu hướng này không phải không có mối liên hệ với nhau. Khi các doanh nghiệp ứng phó với công nghệ mới bằng cách cắt giảm nhân sự, chi phí lao động có thể giảm xuống, qua đó thúc đẩy lợi nhuận. Cổ phiếu công nghệ đặc biệt tăng mạnh khi tin tức về tình trạng mất việc làm tại Mỹ được công bố, với cổ phiếu Nvidia tăng 2.3% và Broadcom tăng 1.7%.

Khi tăng trưởng và suy thoái cùng tồn tại

Sự phân hóa kinh tế này không chỉ diễn ra tại Mỹ. Ấn Độ cũng đang trải qua tình trạng phân hóa tương tự. Tỷ lệ thất nghiệp ở giới trẻ vẫn ở mức rất cao, với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng việc làm dành cho thế hệ mới tốt nghiệp cao đẳng và đại học. Ngân hàng Thế giới (World Bank) ước tính tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tại Ấn Độ đã tăng thêm 2.1 điểm phần trăm, đạt 17.7% vào năm 2025. Hệ quả là nhiều người trẻ này cùng các hộ gia đình của họ có thể đang phải đối mặt với sự suy giảm thu nhập thực tế.

Trong khi đó, nền kinh tế Ấn Độ vẫn tiếp tục tăng trưởng nhanh, với GDP bình quân đầu người tăng 6.6% trong năm 2025. Tại đây cũng vậy, các số liệu tổng hợp đang che giấu một bức tranh ảm đạm hơn khi mức tăng thu nhập mạnh mẽ của một bộ phận nhỏ dân số lại song hành với tình trạng khó khăn kinh tế của rất nhiều người dân khác.

Việc để tình trạng phân hóa sâu sắc như vậy tồn tại là một thất bại về chính sách. Là một quốc gia có thu nhập trung bình có lợi thế về giá nhân công rẻ, Ấn Độ hoàn toàn có thể tạo ra việc làm cho lớp trẻ của mình nếu có những chính sách phù hợp. Điều này vẫn đúng ngay cả khi các xu hướng hiện nay trên thị trường lao động được thúc đẩy bởi AI và các công nghệ số khác, vốn làm giảm nhu cầu đối với lao động con người và tập trung lợi nhuận vào tay một số ít người.

Khi các nền kinh tế ngày càng trở nên phân mảnh, các nhà hoạch định chính sách, nhà báo và những nhà phân tích cần chú ý sâu hơn đến ý nghĩa đằng sau các số liệu thống kê. Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên có thể gọi là thời đại của những “cuộc suy thoái cục bộ” (gated recessions), là tình trạng mà một số nhóm hoặc khu vực rơi vào tình trạng tương tự suy thoái, trong khi người giàu ngày càng giàu hơn khiến các chỉ số tổng hợp của nền kinh tế vẫn duy trì vẻ tích cực.

Chẳng hạn, rất có thể các hộ gia đình thuộc tầng lớp trung lưu thấp ở Ấn Độ – đặc biệt là những gia đình có con vừa mới tốt nghiệp đại học – đang bị mắc kẹt trong một cuộc “suy thoái cục bộ”. Tại Mỹ, các bang có tỷ lệ người thu nhập thấp cao nhất như Mississippi, New Mexico, Louisiana và Oklahoma, cũng có thể đang trải qua những cuộc suy thoái mang tính cục bộ tương tự khi thị trường lao động ngày càng xấu đi.

Thách thức chính sách trong kỷ nguyên AI

Vấn đề ở đây không phải là nhằm quy trách nhiệm, bởi nguyên nhân của những bất bình đẳng này thường bắt nguồn sâu xa và không thể quy cho bất kỳ cá nhân, đảng phái hay chính quyền nào. Tuy nhiên, các chính trị gia cần phải chịu trách nhiệm về cách họ ứng phó với vấn đề, thay vì được phép bác bỏ nó chỉ bằng cách viện dẫn những số liệu tổng hợp tích cực.

Cuối cùng, việc giải quyết những sự phân hóa này sẽ đòi hỏi các biện pháp can thiệp chính sách đa chiều. Khi AI tiếp tục phát triển, bất bình đẳng về tài sản nhiều khả năng sẽ gia tăng mạnh. Việc cố gắng bảo vệ việc làm bằng cách hạn chế sự ứng dụng AI thông qua các quy định có thể gây hại nhiều hơn lợi, tạo ra những chi phí vận hành đắt đỏ hơn cũng như kìm hãm tăng trưởng năng suất. Một trong những cách hiệu quả hơn để giảm thiểu sự phân hoá giàu nghèo, đồng thời đảm bảo rằng thành quả do tiến bộ công nghệ tạo ra sẽ được chia sẻ rộng rãi, là áp mức thuế suất biên cao hơn đối với tài sản, thừa kế và thu nhập của giới siêu giàu.

Giới thiệu về tác giả Kaushik Basu

Kaushik Basu là cựu Kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và cố vấn kinh tế cho Chính phủ Ấn Độ. Ông cũng là Giáo sư Kinh tế tại Đại học Cornell và là thành viên cao cấp của Viện nghiên cứu Brookings.

Nguồn: Cornell University Marketing Group