Thêm nhiều cơ chế đặc thù cho “siêu đô thị”

Sáng 26/8, Thành ủy TPHCM tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị, với sự tham dự của lãnh đạo thành phố và đại diện lãnh đạo 168 xã, phường, đặc khu trên địa bàn.

Nhiều cơ chế cho “siêu đô thị”

Phát biểu quán triệt những nội dung cốt lõi, điểm mới của luật, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Phát triển đô thị, nhằm tạo khung thể chế mới, tăng cường phân quyền, tháo gỡ các điểm nghẽn và huy động tối đa nguồn lực cho phát triển các đô thị đặc biệt.

Luật gồm 5 chương, 66 điều, với 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội. Trong đó, TPHCM được trao nhiều cơ chế mới về tổ chức bộ máy, quy hoạch, phát triển đô thị, kinh tế, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, y tế và an sinh xã hội.

Đáng chú ý, TPHCM được tự chủ quyết định tổng số biên chế công chức, viên chức tăng thêm không quá 20% so với số biên chế Trung ương giao. Thành phố cũng được quy định khác với một số văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương. Sau khi được cấp có thẩm quyền cho phép, thành phố có thể thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc những vấn đề pháp luật chưa quy định. Thời gian thí điểm tối đa 5 năm.

Trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, TPHCM sẽ lập duy nhất một Quy hoạch tổng thể. HĐND thành phố được phân cấp mạnh hơn trong việc quyết định lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao.

Luật cũng trao cho TPHCM thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại các khu vực TOD; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh phương án tuyến, công trình và vị trí công trình trên tuyến đường sắt địa phương; quy hoạch khu vực TOD và chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực này.

Về nhà ở, thành phố được quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý, không phụ thuộc vào một số quy định hiện hành.

Mở thêm dư địa phát triển kinh tế

Trong lĩnh vực kinh tế, TPHCM được quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Nhà đầu tư nước ngoài tại khu vực này được miễn thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không bắt buộc phải có dự án đầu tư.

Thành phố cũng được phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư và tổ chức các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới; đồng thời quy định cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm.

Một nội dung phân quyền đáng chú ý là TPHCM được quyết định việc thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên và cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài trên địa bàn.

Trong lĩnh vực y tế, an sinh xã hội, thành phố được chủ động điều phối quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp giữa các bệnh viện công lập thuộc phạm vi quản lý khi số dư quỹ vượt quá 2 lần mức trích khấu hao tài sản cố định. Thành phố cũng được phát triển dịch vụ y tế kỹ thuật cao phục vụ người nước ngoài, xây dựng cơ chế phản ứng nhanh và cơ sở dữ liệu dùng chung để kiểm soát an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng liên vùng.

Đối với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, TPHCM được quy định tiêu chí, cơ chế, chính sách cho khu đô thị khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời quyết định lĩnh vực, tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ không hoàn lại từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách thành phố.

Đặc biệt, thành phố được thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa từng có tiền lệ.

Cùng với việc mở rộng phân quyền, Luật Phát triển đô thị quy định cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát quyền lực. Luật cũng có cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý và bảo vệ cán bộ, công chức, viên chức, người làm việc khác vì lợi ích chung khi thực hiện nhiệm vụ được giao gây thiệt hại nhưng được cơ quan có thẩm quyền kết luận không vì vụ lợi và nhằm phục vụ sự phát triển chung của thành phố.

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Riêng các chính sách ưu đãi thuế đặc thù được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.