Cú ngã của thiên tài AI và quỹ đầu cơ từng khuynh đảo Phố Wall

Cú ngã của thiên tài AI và quỹ đầu cơ từng khuynh đảo Phố Wall

Chỉ một tháng trước, quỹ đầu cơ AI Situational Awareness của Leopold Aschenbrenner được định giá hàng chục tỷ USD và được xem là biểu tượng mới của cơn sốt AI trên Phố Wall. Nhưng chỉ trong chưa đầy hai ngày, mọi thứ gần như sụp đổ.

Leopold Aschenbrenner

Năm ngoái, khi mới ngoài 20 tuổi, Leopold Aschenbrenner đã đi khắp nước Mỹ để gọi vốn cho Situational Awareness. Sau khi rời OpenAI trong nhiều tranh cãi và nổi tiếng nhờ bài luận dài 165 trang mang tên Situational Awareness dự báo AI siêu thông minh sẽ xuất hiện vào năm 2027, ông nhanh chóng trở thành cái tên được giới công nghệ săn đón. Chỉ vài tháng sau khi thành lập quỹ vào năm 2024, Aschenbrenner huy động được khoảng 100 triệu USD từ nhiều tên tuổi lớn trong giới công nghệ và bắt đầu đặt cược mạnh tay vào mọi lĩnh vực được cho là sẽ hưởng lợi từ AI, từ startup, nhà sản xuất chip cho đến các công ty xây dựng trung tâm dữ liệu.

Chiến lược này mang lại kết quả ngoài mong đợi. Giá trị tài sản của nhà đầu tư tăng gấp 4 lần chỉ trong vài tháng, giúp Situational Awareness dễ dàng vay thêm hàng chục tỷ USD từ các ngân hàng Phố Wall để mở rộng quy mô đầu tư. Theo New York Times, quỹ không hề đặt ra giới hạn về mức độ tập trung danh mục hay quy mô sử dụng đòn bẩy tài chính, đồng nghĩa có thể vay nợ với quy mô rất lớn để khuếch đại lợi nhuận.

Dù nổi đình nổi đám tại Thung lũng Silicon, Aschenbrenner lại không nhận được sự tin tưởng tương tự ở New York. Theo ba nhà đầu tư từng gặp ông trong quá trình gọi vốn, nhiều người xem nhà sáng lập Situational Awareness chỉ là “hiện tượng nhất thời” và thiếu kinh nghiệm quản lý tiền.

Blackstone, nhà đầu tư quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới, cũng từ chối rót vốn. Một nhà đầu tư giàu có tại New York kể rằng ông từng hỏi Aschenbrenner điều gì sẽ xảy ra nếu cuộc cách mạng AI không diễn ra như kỳ vọng, nhưng nhà sáng lập quỹ không đưa ra được kế hoạch dự phòng cụ thể mà chỉ tin rằng mọi chuyện cuối cùng sẽ ổn.

Câu trả lời đến sớm hơn nhiều so với dự tính. Khi cổ phiếu AI lao dốc trong tuần này vì nhà đầu tư bắt đầu nghi ngờ mức định giá quá cao của ngành cũng như triển vọng sinh lời từ AI, Goldman Sachs – một trong những chủ nợ lớn nhất của Situational Awareness – yêu cầu quỹ hoàn trả một phần khoản vay ký quỹ. Theo các nguồn tin của New York Times, quỹ không đủ khả năng đáp ứng nếu không bán tháo danh mục.

Trong khoảng 30 giờ, Situational Awareness phải tìm cách bán khoảng 20 tỷ USD cổ phiếu. Đại diện quỹ liên tục gọi điện cho các đối thủ để tìm người mua, đồng thời giải thích rằng họ chỉ đang bán các vị thế phòng hộ (hedge) gặp khó khăn. Tuy nhiên, khi xem kỹ danh mục, nhiều bên phát hiện đây không phải các khoản đầu tư phòng thủ mà là những cược lớn vào việc AI sẽ thay thế nhiều doanh nghiệp truyền thống, trong đó có Adobe. Trước quy mô rủi ro quá lớn, nhiều tổ chức từ chối mua. Cuối cùng, Citadel của tỷ phú Kenneth Griffin đồng ý tiếp nhận phần lớn danh mục với mức chiết khấu sau cuộc điện thoại diễn ra vào rạng sáng ngày 30/07.

Kenneth Griffin, nhà sáng lập kiêm CEO quỹ đầu cơ Citadel, đã chốt thỏa thuận giải cứu Situational Awareness sau cuộc điện thoại với Leopold Aschenbrenner vào rạng sáng thứ Năm. Ảnh: Chandan Khanna/AFP/Getty Images

Thương vụ này giúp Situational Awareness tránh được nguy cơ sụp đổ ngay lập tức nhưng quy mô quỹ đã thu hẹp đáng kể. Theo một người nắm được tình hình, tài sản còn lại chỉ khoảng 8 tỷ USD, giảm mạnh so với khoảng 30 tỷ USD hồi đầu tháng 7. Phần lớn số tài sản còn lại là các khoản đầu tư vào doanh nghiệp tư nhân như Anthropic, còn danh mục cổ phiếu niêm yết – nền tảng của chiến lược đầu tư ban đầu – chỉ còn chiếm tỷ trọng nhỏ.

Trong thư gửi nhà đầu tư sau vụ bán tháo, Aschenbrenner thừa nhận: “Chúng tôi đã làm các bạn thất vọng” và khẳng định quỹ sẽ “chiến đấu thêm một ngày nữa”.

Theo New York Times, câu chuyện của Situational Awareness là bài học quen thuộc của Phố Wall khi các quỹ đầu cơ gắn với xu hướng “nóng” nhất thị trường thường tăng trưởng thần tốc rồi cũng có thể sụp đổ rất nhanh. Khi thông tin về khó khăn của quỹ lan truyền, nhà đầu tư nổi tiếng Daniel Loeb thậm chí đăng lên mạng xã hội đường dẫn mua cuốn When Genius Failed – cuốn sách kể về sự sụp đổ của quỹ đầu cơ Long-Term Capital Management (LTCM), từng khiến cả hệ thống tài chính toàn cầu chao đảo năm 1998.

Aschenbrenner sinh ra tại Berlin (Đức), vào Đại học Columbia từ năm 15 tuổi và tốt nghiệp thủ khoa chỉ sau bốn năm. Ông từ chối học tiếp tại Đại học Yale để gia nhập quỹ từ thiện của sàn giao dịch tiền số FTX, nơi theo đuổi triết lý “Effective Altruism” trước khi FTX sụp đổ. Sau đó, ông gia nhập OpenAI nhưng bị sa thải vào tháng 4/2024 vì bị cáo buộc làm rò rỉ tài liệu nội bộ. Aschenbrenner phủ nhận cáo buộc này và cho rằng việc bị sa thải liên quan đến bản ghi nhớ ông gửi hội đồng quản trị về các lỗ hổng bảo mật của OpenAI.

Hai tháng sau, bài luận Situational Awareness lan truyền mạnh trong giới công nghệ, giúp ông nhanh chóng gây dựng tên tuổi và thành lập quỹ đầu cơ cùng tên. Trong một podcast năm 2024, khi được hỏi mục tiêu cuối cùng là gì, Aschenbrenner trả lời: “Cuối cùng, con người sẽ tiến ra các vì sao, tiến ra các thiên hà. Nếu làm đúng, sẽ kiếm được rất nhiều tiền”.

Thực tế, quỹ đã đạt lợi nhuận hơn 200% sau phí trong năm 2025 nhờ cơn sốt AI và tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào các doanh nghiệp tư nhân như Fluidstack, công ty phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, chiến lược tăng trưởng này phụ thuộc rất lớn vào vốn vay. Trong thư gửi nhà đầu tư sau cú sốc vừa qua, Aschenbrenner cho biết quỹ đã ngừng sử dụng đòn bẩy tài chính, dù không cam kết sẽ từ bỏ hoàn toàn công cụ này trong tương lai.

John Pfeffer, một trong những nhà đầu tư đầu tiên của Situational Awareness, nhận định: “Có một lời chỉ trích hoàn toàn xác đáng là họ đã sử dụng đòn bẩy quá mức, đến mức có thể đe dọa sự tồn vong của quỹ”. Dù vậy, ông cho biết vẫn cảm thấy may mắn vì quỹ còn tồn tại và nhà đầu tư không mất nhiều tiền hơn.

Điều đáng chú ý là ngay trong tháng này, quỹ Situational Awareness vẫn khuyến nghị nhà đầu tư tiếp tục rót thêm vốn. Theo hai người từng trao đổi với nhân viên tại quỹ, ngay cả trong thời điểm bán tháo tài sản để tránh vỡ nợ, văn phòng vẫn khá bình lặng, thay đổi dễ nhận thấy nhất chỉ là sự xuất hiện của một nhân viên bảo vệ mới.

Trong khi phải xoay xở với các ngân hàng Phố Wall và trấn an nhà đầu tư, Aschenbrenner vẫn chuẩn bị cho lễ cưới với một nhân viên của Anthropic diễn ra vào cuối tuần tại bang California. Đám cưới vẫn diễn ra đúng kế hoạch.

Vũ Hạo

FILI

– 19:00 03/08/2026