Thế hệ tỷ phú bí ẩn mới của Trung Quốc

Thế hệ tỷ phú bí ẩn mới của Trung Quốc

Đầu năm ngoái, khi DeepSeek, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc, khiến các đối thủ phương Tây hoang mang, gần như không ai biết nhiều về Liang Wenfeng, người sáng lập công ty.

Đến nay, Liang vẫn là một nhân vật đầy bí ẩn. Tuy nhiên, có một điều đã trở nên rõ ràng: Sau vòng gọi vốn mới định giá DeepSeek ở mức 71 tỷ USD, tài sản cá nhân của ông đã tăng lên khoảng 38 tỷ USD, vượt xa khối tài sản của Dario Amodei, nhà sáng lập Anthropic, hay Sam Altman, CEO OpenAI.

Liang Wenfeng, người sáng lập Deepseek

Không giống nhiều doanh nhân công nghệ nổi tiếng, Liang không xuất hiện tại các hội nghị quốc tế, chưa từng lên sóng truyền hình trực tiếp tại Trung Quốc và cũng rất hiếm hình ảnh hay video về ông được công bố. Dáng vẻ gầy gò, mộc mạc của Liang phản ánh khá rõ chân dung của thế hệ tỷ phú trẻ mới tại Trung Quốc.

Trung Quốc hiện tạo ra nhiều tỷ phú tự thân trẻ hơn bất kỳ quốc gia nào ngoài Mỹ. Theo Hurun, đơn vị theo dõi tài sản của những người giàu nhất thế giới, Trung Quốc có ít nhất 29 tỷ phú tự thân từ 40 tuổi trở xuống trong năm nay. Nếu tính cả Liang (sẽ bước sang tuổi 41 trong năm nay), con số nâng lên 30, tăng thêm 9 người so với năm trước.

Không còn bất động sản, thay vào đó là AI, game và trà sữa

Thế hệ tỷ phú mới của Trung Quốc khác biệt rõ rệt so với lớp doanh nhân đi trước. Họ không còn đầu cơ bất động sản hay tham dự những bữa tiệc xa hoa với quan chức, mà dành thời gian cho trò chơi điện tử hoặc gặp gỡ bạn bè có chung sở thích về anime Nhật Bản.

Tuy vậy, họ vẫn sở hữu khả năng biến những ý tưởng sáng tạo thành các doanh nghiệp toàn cầu với tốc độ nhanh chưa từng có.

Wang Ning, nhà sáng lập Pop Mart – công ty đứng sau dòng búp bê Labubu

Lịch sử giới siêu giàu Trung Quốc thực ra khá ngắn. Trong thập niên 1980, nhiều doanh nhân phất lên nhờ tiếp quản tài sản nhà nước. Zhang Ruimin, người sau này biến Haier từ một nhà máy tủ lạnh quốc doanh thành nhà sản xuất thiết bị gia dụng lớn nhất thế giới, là một trong những đại diện tiêu biểu.

Đến thập niên 1990, quá trình mở cửa thị trường bất động sản tạo nên lớp tỷ phú đầu tiên như Xu Jiayin, nhà sáng lập Evergrande – tập đoàn địa ốc sau đó sụp đổ.

Những năm 2000 chứng kiến làn sóng doanh nhân công nghiệp như Wang Chuanfu của BYD, trong khi thập niên 2010 mở ra kỷ nguyên internet tiêu dùng với Jack Ma của Alibaba và Pony Ma của Tencent. Sau đó là thế hệ của ByteDance (TikTok) và Shein.

Tuy nhiên, thế hệ tỷ phú trẻ hiện nay đang đi theo một con đường khác.

Hơn hai phần ba số tỷ phú trẻ trong danh sách của Hurun làm giàu từ hàng tiêu dùng hoặc lĩnh vực truyền thông. Có 7 người xây dựng các công ty trò chơi điện tử, trong khi 4 người khởi nghiệp từ chuỗi trà hoặc cà phê.

Sau Liang Wenfeng, người giàu thứ hai là Wang Ning, nhà sáng lập Pop Mart – công ty đứng sau dòng búp bê Labubu. Chỉ có 3 người trong danh sách làm giàu nhờ AI, trong đó có Yang Zhilin, nhà sáng lập 34 tuổi của Moonshot AI. Ngày 17/07, Moonshot AI ra mắt mô hình mới được đánh giá có khả năng cạnh tranh với những sản phẩm AI hàng đầu của Mỹ.

Đáng chú ý, không còn bất kỳ ông trùm bất động sản nào xuất hiện trong danh sách.

Tham vọng toàn cầu ngay từ ngày đầu

Các doanh nghiệp do thế hệ tỷ phú mới xây dựng cũng mang màu sắc quốc tế hơn rất nhiều.

Nếu trước đây doanh nghiệp Trung Quốc thường mất cả thập kỷ mới bắt đầu mở rộng ra nước ngoài, thì giờ đây quá trình đó diễn ra gần như ngay lập tức.

Zhang Junjie, nhà sáng lập 33 tuổi của chuỗi trà sữa Chagee, thành lập công ty vào năm 2017 nhưng chỉ hai năm sau đã mở cửa hàng đầu tiên ở nước ngoài. Hiện Chagee đã niêm yết tại New York và hoạt động tại 9 quốc gia.

Việc phụ thuộc ngày càng nhiều vào thị trường quốc tế cũng phản ánh sức mua suy yếu trong nước.

Khoảng 80% doanh thu của Dreame – thương hiệu điện tử tiêu dùng do Yu Hao sáng lập – đến từ nước ngoài. Insta360, hãng sản xuất camera hành trình, cũng có cơ cấu doanh thu tương tự.

Pop Mart thu hơn 2 tỷ USD doanh thu ngoài Trung Quốc trong năm ngoái, tương đương khoảng 40% tổng doanh thu. Trong khi doanh số của Chagee tại thị trường nội địa giảm tốc, hoạt động ở nước ngoài vẫn tăng trưởng mạnh.

Không còn văn hóa làm việc “996”

Thái độ đối với công việc cũng đang thay đổi.

Trong khoảng một thập kỷ qua, mô hình làm việc “996” – từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần – từng trở thành biểu tượng của giới công nghệ Trung Quốc. Jack Ma là một trong những người cổ vũ mạnh mẽ nhất cho văn hóa này.

Tại Pinduoduo, một số nhân viên trẻ thậm chí đã tử vong do làm việc quá sức.

Ngược lại, nhiều doanh nhân trẻ hiện nay theo đuổi phong cách quản trị linh hoạt hơn.

Liu Wei, đồng sáng lập 39 tuổi của hãng game miHoYo, áp dụng triết lý “làm việc vui vẻ, tăng trưởng bền vững”, đặt sức khỏe tinh thần của nhân viên lên hàng đầu, dù công ty vẫn ghi nhận một trường hợp nhân viên tử vong do các biến chứng liên quan đến làm việc quá sức.

Liang Wenfeng cũng được cho là từng nhận định bộ não con người chỉ có thể tập trung hiệu quả từ 6-8 giờ mỗi ngày và làm việc quá sức sẽ chỉ dẫn đến nhiều sai lầm hơn.

Giàu có nhưng nhiều rủi ro hơn

Tuy nhiên, con đường của thế hệ tỷ phú mới không hoàn toàn bằng phẳng.

Quan hệ giữa chính phủ Trung Quốc và giới doanh nhân giàu có đã xấu đi đáng kể trong vài năm gần đây.

Nếu trước đây các tỷ phú bất động sản hay công nghệ được xem là những người góp phần xây dựng nền kinh tế Trung Quốc, thì hiện nay nhiều lĩnh vực đã trở thành mục tiêu của các chiến dịch siết chặt quản lý.

Sau khi chỉ trích cơ quan quản lý vào năm 2020, đế chế kinh doanh của Jack Ma bị chính quyền mạnh tay kiểm soát. Chủ tịch Tập Cận Bình cũng thúc đẩy mục tiêu “thịnh vượng chung” nhằm thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.

Năm 2021, Zhong Shanshan, nhà sáng lập Nongfu Spring, từng sở hữu khối tài sản gần 100 tỷ USD. Hiện con số này chỉ còn khoảng 39 tỷ USD do giá cổ phiếu lao dốc. Tài sản của Jack Ma cũng chỉ còn khoảng 1/5 so với thời kỳ đỉnh cao.

Nhiều ông trùm bất động sản còn phải đối mặt với các cuộc điều tra hoặc bị bắt giữ. Theo Steven Hai, giảng viên tại Đại học Xi'an Jiaotong-Liverpool, điều này khiến nhiều doanh nhân trẻ cảm thấy vỡ mộng. Họ muốn tham gia nhiều hơn vào quá trình hoạch định chính sách công nghiệp nhưng lại có rất ít cơ hội.

Bên cạnh đó, tham vọng toàn cầu cũng khiến họ chịu tác động trực tiếp từ căng thẳng Mỹ – Trung.

Xiao Hong, nhà sáng lập 33 tuổi của công ty AI Manus, lẽ ra đã trở thành tỷ phú trong năm nay nếu Chính phủ Trung Quốc không ngăn thương vụ bán công ty cho Meta.

Theo Rupert Hoogewerf, nhà sáng lập Hurun, nhiều doanh nhân trẻ tin rằng việc tránh xuất hiện trước truyền thông sẽ giúp họ tồn tại lâu hơn trong môi trường đầy biến động.

Phần lớn các tỷ phú trẻ Trung Quốc chưa từng trả lời báo chí nước ngoài. Ngay cả truyền thông trong nước, nhiều người cũng chủ động tránh tiếp xúc.

Kết quả là Trung Quốc đang sở hữu một thế hệ tỷ phú vừa mang tham vọng toàn cầu mạnh mẽ nhất, vừa bí ẩn nhất trong lịch sử nước này.

Vũ Hạo

FILI

– 13:46 20/07/2026