Phát hiện Trung Quốc lắp 260.000 tấm gương ‘đuổi theo’ Mặt Trời, dùng cả muối để phát 1 GW điện xuyên ngày đêm

Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc (CTG) đã bắt đầu vận hành thử thương mại một tổ hợp điện mặt trời lai tại Tân Cương, được mô tả là nhà máy kết hợp quang điện và điện mặt trời nhiệt lớn nhất thế giới hiện nay. Điểm đặc biệt của dự án là có thể tiếp tục phát điện nhiều giờ sau khi Mặt Trời lặn mà không cần dùng pin lithium.

Công trình đặt tại vùng sa mạc Gobi gần thành phố Hami, dưới chân phía nam dãy Thiên Sơn. Dự án có tổng công suất 1 GW, gồm 900 MW điện mặt trời quang điện truyền thống và một tổ máy điện mặt trời nhiệt tập trung 100 MW. Tổng vốn đầu tư khoảng 3,53 tỷ nhân dân tệ (13.700 tỷ đồng).

Khác với các trang trại điện mặt trời thông thường chỉ phát điện mạnh vào ban ngày, tổ hợp Hami dùng muối nóng chảy để lưu trữ nhiệt. Ban ngày, các tấm quang điện đưa điện trực tiếp lên lưới.

Cùng lúc, khu điện mặt trời nhiệt sử dụng 260.000 gương phản xạ bám theo Mặt Trời, với tổng diện tích thu nhiệt khoảng 800.000 m2, để hội tụ ánh sáng và đun nóng muối nóng chảy tới khoảng 550 độ C.

Nhiệt lượng này được giữ lại trong hệ thống lưu trữ. Khi trời tối hoặc khi sản lượng quang điện giảm, muối nóng chảy giải phóng nhiệt để tạo hơi nước, quay tua-bin và phát điện. Nhờ đó, nhà máy có thể bổ sung nguồn điện vào buổi tối, thời điểm nhu cầu vẫn cao nhưng các tấm quang điện đã ngừng hoạt động.

Phần có thể phát điện sau hoàng hôn là tổ máy mặt trời nhiệt 100 MW, không phải toàn bộ nhà máy 1 GW. Hệ thống lưu trữ nhiệt cho phép duy trì phát điện trong tối đa 8 giờ, nhưng ở quy mô của khối CSP, nhằm san bằng biến động của điện mặt trời chứ không biến toàn bộ tổ hợp thành nhà máy 1 GW chạy xuyên đêm.

Công nghệ được sử dụng tại Hami là điện mặt trời nhiệt tập trung kiểu Fresnel tuyến tính. Thay vì dùng tháp cao và trường gương bao quanh như nhiều dự án CSP khác, hệ Fresnel dùng các dãy gương dài để tập trung ánh sáng vào bộ hấp thụ nhiệt. CTG cho biết thiết kế này giúp tăng hiệu suất chuyển đổi nhiệt tới 10% so với hệ Fresnel thông thường.

Tổ hợp gồm 46 vòng thu nhiệt, cho phép bảo trì từng phần mà không phải dừng toàn bộ hệ thống. Một trung tâm điều khiển quản lý cả phần quang điện và phần nhiệt, duy trì độ chính xác điều tần khoảng 0,02 Hz và có thể phản hồi trong chưa tới một giây.

Đây là yếu tố quan trọng khi tỷ trọng điện gió, điện mặt trời trong lưới tăng nhanh, khiến hệ thống cần nguồn có khả năng điều chỉnh linh hoạt hơn.

Dù CTG công bố giai đoạn vận hành thử thương mại trong tháng 7, nhà máy thực tế đã hòa lưới từ ngày 18/9/2025 và cung cấp điện trong nhiều tháng. Theo doanh nghiệp, tổ hợp đã đưa 6,54 triệu kWh điện sạch lên lưới khu vực trước khi bước vào giai đoạn vận hành thử thương mại.

Khi chạy đầy đủ, dự án được kỳ vọng tạo ra khoảng 2,07 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu của khoảng 830.000 hộ gia đình. CTG ước tính công trình có thể giúp giảm khoảng 1,63 triệu tấn CO2 mỗi năm, đồng thời nâng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo tại Tân Cương lên trên 95%.

Việc Hami đi vào vận hành thử giúp Trung Quốc vượt qua tổ hợp Noor Energy 1 tại Dubai, vốn có công suất 950 MW, để trở thành dự án lai giữa quang điện và điện mặt trời nhiệt lớn nhất thế giới. Danh hiệu này có thể không kéo dài lâu, bởi Trung Quốc đã lên kế hoạch cho nhiều tổ hợp quy mô lớn hơn.

CTG dự kiến mở rộng cơ sở năng lượng Hami lên 3 GW trong giai đoạn hai. Gần đó, China Energy Engineering Corp cũng đã khởi công một dự án lai khác, gồm 1,3 GW quang điện và 150 MW điện mặt trời nhiệt, với tổng quy mô 1,5 GW. Khi hoàn thành, dự án này có thể vượt Hami về công suất.

Sự khác biệt giữa lưu trữ nhiệt bằng muối nóng chảy và pin lithium nằm ở vai trò của chúng trong lưới điện. Pin lithium phù hợp với điều tiết ngắn hạn và phản ứng nhanh, trong khi điện mặt trời nhiệt có ưu thế ở khả năng lưu trữ dung lượng lớn trong nhiều giờ, đặc biệt vào buổi tối. Niu Jianle, giám đốc dự án Hami của CTG, cho rằng công nghệ này đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu phòng thí nghiệm sang triển khai thương mại quy mô lớn.

Dù vậy, bài toán kinh tế vẫn là thách thức. Các dự án CSP thường có chi phí điện cao hơn trang trại quang điện kết hợp pin, trong khi giá pin lithium tiếp tục giảm.

Theo IE