Thành phố công nghệ của Trung Quốc đẩy mạnh robotaxi, hàng trăm ngàn tài xế có nguy cơ mất kế sinh nhai

Thành phố công nghệ của Trung Quốc đẩy mạnh robotaxi, hàng trăm ngàn tài xế có nguy cơ mất kế sinh nhai

Thành phố công nghệ Thâm Quyến ở miền nam Trung Quốc đang mở đường cho việc triển khai xe tự lái, một động thái đưa địa phương này lên vị trí tiên phong trong làn sóng tự động hóa nhưng đồng thời có nguy cơ làm dấy lên sự bất mãn của hàng trăm ngàn tài xế taxi vốn đang chật vật mưu sinh.

Theo các quy định mới, chính quyền Thâm Quyến sẽ được phép cấp phép cho robotaxi hoạt động từ ngày 01/07.

Động thái này có thể đe dọa sinh kế của lực lượng đông đảo tài xế taxi và xe công nghệ tại một trong những thành phố lớn nhất Trung Quốc. Nhiều người trong số họ vốn đã mất việc trong các nhà máy do tự động hóa và hoạt động sản xuất dịch chuyển sang các quốc gia khác, làm suy giảm vai trò của ngành công nghiệp từng là động lực cho tăng trưởng thần tốc của Trung Quốc.

“Đây là một hoạt động mang tính tư bản, được thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân nhằm độc quyền ngành vận tải”, một tài xế taxi, hiện lái xe cho nền tảng gọi xe thống lĩnh thị trường Didi, nói về robotaxi.

“Rồi các gia đình sống nhờ hàng triệu tài xế taxi ở Trung Quốc sẽ ra sao?”, ông nói thêm. “Điều này thật sự quá tàn nhẫn”.

Thâm Quyến từng là một trong những đầu tàu của làn sóng công nghiệp hóa miền nam Trung Quốc.

Trong thập niên 1980 và 1990, đặc khu kinh tế này thu hút lượng lớn lao động nhập cư đến làm việc trong các nhà máy sản xuất hàng hóa giá rẻ, góp phần giúp khu vực được mệnh danh là “công xưởng của thế giới”.

Trong nhiều thập kỷ sau đó, Thâm Quyến chuyển mình sang lĩnh vực công nghệ có giá trị gia tăng cao và phát triển thành một siêu đô thị, là nơi đặt trụ sở của nhiều tập đoàn hàng đầu như Huawei, Tencent, BYD và DJI. Quy mô nền kinh tế của thành phố hiện đã vượt cả Hong Kong lân cận.

Trong khi đó, ngành taxi ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế việc làm linh hoạt (gig economy) khổng lồ tại Trung Quốc, khi tăng trưởng kinh tế chậm lại và lao động nhập cư dần rời khỏi lĩnh vực sản xuất truyền thống.

Trung Quốc hiện có khoảng 320 triệu lao động linh hoạt, bao gồm tài xế gọi xe, nhân viên giao hàng cùng một bộ phận lao động trong lĩnh vực sản xuất và xây dựng.

Tuy nhiên, lĩnh vực này đang bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu quá tải. Theo Sở Giao thông Thâm Quyến, thành phố hiện có gần 400,000 tài xế được cấp phép hoạt động trên 26 nền tảng gọi xe.

Tháng trước, cơ quan này cảnh báo thị trường gọi xe đã “bão hòa”, khi mỗi tài xế trung bình chỉ thực hiện được hơn 13 cuốc xe mỗi ngày, thấp hơn mức mà phần lớn tài xế cho rằng đủ để có thu nhập ổn định.

Các quy định mới sẽ cho phép chính quyền Thâm Quyến thúc đẩy việc “phát triển có trật tự” các chương trình thử nghiệm, trình diễn và thí điểm thương mại robotaxi, có thể triển khai trong một số khu vực hoặc trên toàn thành phố.

Một điểm đón khách của Didi tại Thượng Hải. Lực lượng tài xế gọi xe tại Trung Quốc đã tăng mạnh khi ngày càng nhiều lao động buộc phải chuyển sang nền kinh tế việc làm linh hoạt (gig economy). Ảnh: Imagine China

Động thái này tiếp nối các dự án thí điểm robotaxi trong những năm gần đây của các doanh nghiệp như Pony.ai và Baidu tại một số khu vực được lựa chọn.

Tuy nhiên, các tài xế – vốn đã phải cạnh tranh ngày càng gay gắt để giành lượng khách ít ỏi – lo ngại tác động khi robotaxi được thương mại hóa hoàn toàn.

Ông Trình Vĩnh Cương, tài xế taxi, chuyển từ Trùng Khánh đến Thâm Quyến gần 30 năm trước để làm việc trong các nhà máy.

Sau đó ông chuyển sang nghề lái taxi, nhưng lại tiếp tục phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nền tảng gọi xe khiến giá cước ngày càng giảm.

Hiện ở tuổi 53, ông phải làm việc 12 giờ mỗi ngày, kiếm khoảng 11,000-12,000 Nhân dân tệ/tháng (tương đương 1,620-1,760 USD) để nuôi bản thân và mẹ già.

“Bất kỳ ai lái taxi hay xe công nghệ đều lo lắng về robotaxi. Nó sẽ cướp mất công việc của chúng tôi”, ông nói.

Khi Financial Times đến quận công nghệ Nam Sơn của Thâm Quyến – nơi robotaxi đang được vận hành thử nghiệm – giá cước xe tự lái cao hơn nền tảng gọi xe giá rẻ nhất nhưng vẫn thấp hơn taxi truyền thống.

Việc triển khai robotaxi cũng phản ánh những mâu thuẫn ngày càng lớn xung quanh chiến lược tự động hóa mà các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc coi là giải pháp cho tình trạng già hóa dân số.

Liên Hợp Quốc dự báo lực lượng lao động của Trung Quốc sẽ giảm từ khoảng 1 tỷ người trong thập niên trước xuống chỉ còn khoảng 300 triệu người vào năm 2100.

Trong khi nhiều loại robot đang được sử dụng để đảm nhận các công việc sản xuất “bẩn, nguy hiểm và nặng nhọc” vốn ngày càng ít hấp dẫn người lao động, thì theo ông Jack Linzhou Xing, nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại Đại học Harvard: “Có một rủi ro rất lớn là các loại máy móc này sẽ thay thế việc làm của con người trong nền kinh tế dịch vụ theo mô hình gig”.

Pony.ai cho biết robotaxi của hãng không nhằm “thay thế” tài xế con người một cách đột ngột hay trên diện rộng, mà nhằm “bổ sung cho hệ sinh thái giao thông hiện hữu”.

Công ty cho biết robotaxi có thể hoạt động nhiều giờ hơn, đồng thời mang lại trải nghiệm di chuyển yên tĩnh và êm ái hơn.

Dù các nhà phân tích cho rằng quá trình triển khai sẽ diễn ra dần dần, nhiều tài xế vẫn bày tỏ lo ngại về viễn cảnh phải cạnh tranh trực tiếp với robotaxi.

Ông Tăng Lực Cường, tài xế dịch vụ cao cấp của Didi – tương tự xe limousine – cho rằng xe tự lái không thể thay thế chất lượng phục vụ của con người, đồng thời nhận định nhiều khách hàng vẫn chưa sẵn sàng tin tưởng robot lưu thông trên đường.

“Một số người vẫn không dám đi vì công nghệ chưa đủ hoàn thiện. Nhưng vài năm nữa thì ai mà biết được?”, ông nói.

Đối với nhiều người khác, mối đe dọa đã trở nên rất cấp bách.

“Hoặc là chúng tồn tại, hoặc là chúng tôi”, một tài xế giấu tên nói. “Mỗi lần nhìn thấy một chiếc robotaxi, tôi chỉ muốn đập nát nó. Chúng đang cướp miếng cơm ngay trước miệng chúng tôi”.

Vũ Hạo

FILI

– 10:10 29/06/2026