Nhu cầu nghe “phím hàng” của nhà đầu tư

Nhu cầu nghe “phím hàng” của nhà đầu tư

Tính đến cuối tháng 3/2026, nhà đầu tư trong nước sở hữu hơn 12.61 triệu tài khoản chứng khoán, vượt xa mục tiêu 11 triệu tài khoản vào năm 2030 mà Chính phủ đặt ra. Tuy nhiên, phía sau sự tăng trưởng ấn tượng đó là một thực tế đáng chú ý: Nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn đưa ra quyết định mua bán dựa trên thông tin từ các hội nhóm trên Zalo, Telegram hay các khuyến nghị từ môi giới chứng khoán (broker), được gọi chung với tên dân dã là “phím hàng”.

Nguồn: VSD

Để hiểu vì sao văn hóa “phím hàng” tồn tại, cần nhìn vào cấu trúc thị trường chứng khoán Việt Nam, – nơi nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm đa số.

Tại Hội nghị Triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 diễn ra ngày 20/03, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc VCBF, cho biết: khoảng 75 – 80% giao dịch trên thị trường đến từ nhà đầu tư cá nhân, nhưng phần lớn vẫn thiếu kiến thức và dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đông. Theo nhiều thống kê không chính thức được giới chuyên gia thường xuyên nhắc đến, trong đó có bà Phạm Thị Minh Hương, Chủ tịch VNDirect, và các chuyên gia từ Dragon Capital, có tới 90 – 95% nhà đầu tư cá nhân thua lỗ trong dài hạn, đặc biệt với nhóm giao dịch thường xuyên. Phía sau những con số đó là thực tế rằng, nhiều nhà đầu tư cùng lúc thiếu thông tin, thiếu năng lực phân tích và thiếu kỷ luật. Chính từ khoảng trống ấy, nhu cầu được “phím hàng” nảy sinh.

Nhà đầu tư có xu hướng tìm kiếm những nguồn thông tin được cho là “đi trước thị trường”. “Phím hàng”, vì thế, tạo ra cảm giác đang tiếp cận một lợi thế đặc biệt, dù trên thực tế chất lượng thông tin chưa chắc khác biệt so với dữ liệu đã công khai.

Bên cạnh đó là rào cản về thời gian và năng lực. Việc đọc báo cáo tài chính, đánh giá doanh nghiệp hay xây dựng luận điểm đầu tư đòi hỏi cả kiến thức lẫn quỹ thời gian đáng kể, – điều mà phần lớn nhà đầu tư cá nhân khó đáp ứng. Khi không đủ khả năng tự hình thành niềm tin vào quyết định của mình, họ buộc phải “vay mượn” niềm tin từ người khác.

Nhưng sâu xa hơn, yếu tố chi phối mạnh nhất là tâm lý thị trường. Trong những giai đoạn tăng nóng, mỗi cổ phiếu tăng giá mà nhà đầu tư không nắm giữ đều trở thành một lời nhắc nhở về “chi phí cơ hội” bị bỏ lỡ, nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực “FOMO”. Khi đó, câu hỏi không còn là doanh nghiệp có thực sự tốt hay không, mà là liệu còn kịp “lên “tàu” hay không. Trong trạng thái bị cảm xúc lấn át, bất kỳ nguồn thông tin nào mang dáng dấp thuyết phục cũng dễ dàng trở thành cơ sở cho quyết định mua bán.

Điều đáng nói hơn là dù nhà đầu tư cá nhân không thiếu nguồn tham khảo, hầu hết các kênh hiện có đều chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Khuyến nghị giao dịch hằng ngày từ các công ty chứng khoán là nguồn phổ biến nhất, nhưng lại thiếu cá nhân hóa nhất. Các khuyến nghị được xây dựng cho số đông, bỏ qua sự khác biệt về khẩu vị rủi ro hay quy mô danh mục của từng người, khiến không ít nhà đầu tư rơi vào trạng thái thừa thông tin nhưng thiếu hành động.

Các báo cáo phân tích chuyên sâu thường đưa ra giá mục tiêu, nhưng đó là câu trả lời cho bài toán định giá, không phải bài toán giao dịch. Nhà đầu tư cá nhân cần biết vùng giá mua hợp lý so với thị giá hiện tại, dư địa tăng còn lại hay thời điểm nên chờ, những câu hỏi mà phần lớn báo cáo không đặt ra.Trong khoảng trống đó, broker trở thành kênh tư vấn thực tế nhất. Broker có thể phản hồi nhanh, đưa ra khuyến nghị cụ thể và đồng hành theo diễn biến thị trường. Tuy nhiên, đây cũng là nơi xung đột lợi ích thể hiện rõ nhất khi thu nhập của broker gắn với phí giao dịch thay vì hiệu quả đầu tư. Một bên hưởng lợi khi khách hàng giao dịch nhiều hơn, trong khi bên còn lại chỉ có lợi khi đầu tư hiệu quả hơn. Hai 2 mục tiêu này, về bản chất không đồng nhất.

Trong nhiều năm, khoảng trống của hệ thống tư vấn chính thống được lấp đầy bởi các “kênh xám” như các nhóm kín Telegram, Zalo thu phí để chia sẻ các mã cổ phiếu mang lại khả năng “chiến thắng thị trường”. Tháng 4/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát cảnh báo về tình trạng tư vấn đầu tư trái phép trên mạng xã hội, đồng thời xử phạt và đình chỉ hoạt động một số tổ chức vi phạm.

Việc siết các “kênh phím hàng” không khiến nhu cầu tư vấn biến mất. Ngược lại, điều đó chỉ khiến khoảng trống của thị trường lộ rõ hơn: Nếu các kênh không chính thức bị đóng lại, nhà đầu tư cá nhân sẽ tìm đến ai?

Anh Văn

FILI

– 12:00 17/06/2026