94 ngày tê liệt ở eo biển Hormuz, các hãng tàu vẫn chưa dám quay trở lại

94 ngày tê liệt ở eo biển Hormuz, các hãng tàu vẫn chưa dám quay trở lại

Những lãnh đạo ngành vận tải biển quyền lực nhất thế giới đang tụ họp tại Athens trong tuần này để tham dự Triển lãm Vận tải biển Quốc tế thường niên. Chủ đề nóng nhất được bàn luận là eo biển Hormuz.

Tổng thống Donald Trump cho biết việc mở lại eo biển này sắp diễn ra. Các quan chức chính quyền Mỹ cũng nhấn mạnh rằng tàu thuyền đang bắt đầu đi qua nút thắt hàng hải quan trọng này.

Tuy nhiên, phần lớn các lãnh đạo ngành vận tải biển vẫn không sẵn sàng đưa tàu hàng đi qua tuyến đường thủy rộng 21 dặm này cho đến khi Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận hòa bình mang tính quyết định, bao gồm việc bảo đảm mở lại eo biển một cách an toàn.

Việc đóng cửa eo biển tiếp tục khiến 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị ngắt khỏi thị trường quốc tế, cùng với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và phân bón cần thiết cho hoạt động của nền kinh tế thế giới. Sau khi giá dầu giảm vào tuần trước nhờ kỳ vọng về một thỏa thuận mở lại eo biển, giá dầu tương lai đã tăng mạnh trong phiên thứ Hai sau các cuộc giao tranh tái bùng phát cuối tuần qua và thông tin Iran chấm dứt đàm phán hòa bình.

Theo công ty nghiên cứu Kpler, chỉ có 7 tàu đi qua eo biển trong ngày 29/05/2026, gồm 5 tàu đi vào và 2 tàu đi ra. Trong cả cuối tuần, chỉ có thêm 4 tàu rời khỏi eo biển. Theo nhà cung cấp dữ liệu vận tải Lloyd's List, thông thường có khoảng 100 tàu chở hàng lưu thông qua tuyến đường thủy này mỗi ngày.

“Hoạt động vận tải vẫn ở mức suy giảm nghiêm trọng”, Matt Smith, Giám đốc Nghiên cứu Hàng hóa tại Kpler, nói với CNN. “Ngoài một số ít tàu chở dầu đi qua mỗi ngày, eo biển về cơ bản vẫn đang đóng cửa”.

Ảnh chụp từ thiết bị bay không người lái cho thấy các tàu đang neo đậu tại eo biển Hormuz, nhìn từ bán đảo Musandam của Oman, ngày 30/05. Ảnh: Reuters.

Do lưu lượng hiện nay chỉ là một phần rất nhỏ so với bình thường, các lãnh đạo trong ngành không tin rằng điều này sẽ tạo ra khác biệt đáng kể đối với thị trường toàn cầu.

Gene Seroka, Giám đốc điều hành Cảng Los Angeles và từng có hơn 5 năm làm việc cho American President Lines tại Trung Đông, cho biết chỉ một số ít chuyến tàu đi qua eo biển thành công sẽ chưa đủ để khôi phục niềm tin của thị trường.

“Vấn đề cốt lõi là liệu các hãng vận tải, công ty bảo hiểm và đơn vị khai thác tàu có đủ tin tưởng vào môi trường an ninh trong dài hạn để khôi phục các tuyến vận tải thường lệ hay không”, ông Seroka nói.

Trong khi đó, nỗ lực triển khai chương trình “Project Freedom” hồi tháng trước, theo đó quân đội Mỹ hộ tống các tàu thương mại rời eo biển Hormuz, chỉ duy trì được trong thời gian ngắn.

Dù xuất hiện các báo cáo về việc triển khai trở lại hoạt động hộ tống hải quân trong những ngày gần đây, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết điều đó chưa xảy ra.

“Dù không trực tiếp hộ tống tàu thuyền, lực lượng Mỹ vẫn duy trì liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại để hỗ trợ hoạt động lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz”, Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cho biết.

Tuy nhiên, các nguồn tin trong ngành cho rằng sẽ cần thêm thời gian trước khi hoạt động vận tải biển có thể trở lại bình thường.

“Theo đánh giá của chúng tôi, rủi ro đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz vẫn ở mức cao. Lưu lượng hàng hải khó có thể phục hồi hoàn toàn cho đến khi xuất hiện những đảm bảo rõ ràng và đáng tin cậy hơn về an toàn hàng hải”, một nguồn tin trong ngành dầu khí nói với CNN trong ngày 01/06.

Những lo ngại này vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt. Trong ngày 01/06, một tàu chở hàng hoạt động ở phía bắc Vịnh Ba Tư đã bị một vật thể bay chưa xác định tấn công, theo một tổ chức an ninh hàng hải do quân đội Anh điều hành. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết kể từ khi xung đột bùng phát, đã có 39 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực, khiến 11 người thiệt mạng.

Các tàu container vốn đảm nhận phần lớn việc vận chuyển lương thực và hàng hóa tới các quốc gia vùng Vịnh cũng bị mắc kẹt do eo biển đóng cửa. Maersk, một trong những hãng vận tải container lớn nhất thế giới, chưa có tàu nào rời khu vực kể từ giữa tháng 5. Hiện vẫn còn 6 tàu của Maersk mắc kẹt trong Vịnh.

Các nguồn tin trong ngành vận tải biển cho rằng khi eo biển Hormuz được mở lại, điều quan trọng là không áp đặt thêm các hạn chế hay khoản phí đối với tàu thuyền lưu thông qua khu vực.

“Trong bối cảnh ngành vận tải biển ngày càng chịu tác động từ những biến động địa chính trị, chúng ta cần hợp tác chặt chẽ để luôn đặt sự an toàn của thuyền viên lên hàng đầu”, Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez phát biểu tại một hội nghị vận tải biển ở Hy Lạp trong ngày 01/06.

Ông kêu gọi ngành vận tải biển phối hợp với IMO nhằm bảo vệ nguyên tắc tự do hàng hải, đồng thời phản đối việc áp dụng các loại phí hoặc biện pháp quá cảnh mang tính phân biệt đối xử.

Trong khi đó, những gián đoạn kéo dài đã đẩy cước vận tải biển tại nhiều khu vực trên thế giới tăng mạnh. Heidmar, công ty vận hành tàu chở dầu của Hy Lạp, cho biết doanh thu quý 1 năm nay tăng hơn 200% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu nhờ cước vận tải “ở mức cao kỷ lục trong lịch sử”.

CEO Chevron Mike Wirth nhận định sẽ cần thêm thời gian để khôi phục niềm tin của thị trường sau những tác động từ cuộc xung đột.

“Các tàu phải quay trở lại hoạt động và chủ tàu cần cảm thấy đủ an tâm để đưa thủy thủ đoàn trở lại sau nhiều tháng mắc kẹt”, ông Wirth chia sẻ trong ngày 29/05. “Việc giải phóng lượng dầu tồn kho để các mỏ có thể khởi động lại hoạt động, đồng thời sửa chữa những thiệt hại do chiến sự gây ra, sẽ không thể hoàn thành trong một sớm một chiều”.

Vũ Hạo

FILI

– 15:18 02/06/2026