Các tập đoàn phân bón cắt giảm sản lượng vì thiếu nguồn cung lưu huỳnh

Các tập đoàn phân bón cắt giảm sản lượng vì thiếu nguồn cung lưu huỳnh

Các công ty phân bón trên toàn cầu đang buộc phải cắt giảm sản lượng trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt lương thực trong tương lai.

Nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược chiếm vai trò quan trọng trong thương mại lưu huỳnh toàn cầu. Đây là nguyên liệu đầu vào thiết yếu để sản xuất phân phosphate – loại phân bón được sử dụng rộng rãi cho các cây trồng chủ lực như ngô, đậu tương, lúa gạo và dầu cọ.

“Tình hình quanh Hormuz ban đầu là vấn đề nguyên liệu thô, nhưng giờ đã trở thành cú sốc nguồn cung phân bón”, ông Faris Derrij, CEO OCP Nutricrops – công ty con của OCP Group, nhà xuất khẩu phosphate lớn nhất thế giới, cho biết.

Trước khi chiến sự Iran bùng phát vào cuối tháng 2, khoảng 50% thương mại lưu huỳnh toàn cầu đi qua eo biển này. Việc tuyến vận tải bị gián đoạn đã nhanh chóng lan sang thị trường phân bón, khiến nguồn cung bị thắt chặt và chi phí sản xuất gia tăng.

Hệ quả là nhiều nông dân, đặc biệt tại các quốc gia nghèo, đang phải cắt giảm lượng phân phosphate sử dụng do giá tăng cao và nguồn cung hạn chế, làm gia tăng rủi ro sụt giảm năng suất cây trồng trong thời gian tới.

Phốt pho là một trong ba dưỡng chất đa lượng thiết yếu đối với cây trồng thương mại, cùng với Nitơ và Kali. Tuy nhiên, thị trường phosphate vốn đã trong trạng thái căng thẳng trước khi chiến sự bùng phát, do nhu cầu lưu huỳnh tăng mạnh từ các ngành khác như chế biến kim loại phục vụ sản xuất pin.

“Tình hình nguồn cung phosphate rất nghiêm trọng”, ông Chris Lawson, Phó chủ tịch phụ trách thông tin thị trường và định giá tại hãng tư vấn CRU, nhận định. “Hầu như mọi nguồn cung lớn đều đang chịu áp lực cùng lúc”.

Một số nhà sản xuất lớn đã bắt đầu điều chỉnh sản lượng. Mosaic, một trong những tập đoàn phân bón hàng đầu thế giới, đã cắt giảm sản lượng phosphate tại Mỹ và Brazil do chi phí lưu huỳnh tăng vọt làm ảnh hưởng tới biên lợi nhuận. Trong khi đó, OCP cũng giảm sản lượng khi đẩy nhanh lịch bảo trì tại một số nhà máy, dù vẫn duy trì tồn kho chiến lược.

“Lượng tồn kho hiện cho phép chúng tôi duy trì sản xuất tới hết tháng 7 và xa hơn nữa”, ông Faris Derrij cho biết.

Trong bối cảnh nguồn cung bị siết chặt, Trung Quốc đã tạm ngừng xuất khẩu các loại phân phosphate chủ chốt ít nhất tới tháng 8, càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt trên thị trường toàn cầu.

Các quốc gia nhập khẩu lớn đang đẩy mạnh tích trữ. Ấn Độ gần đây đã mở thầu nhập khẩu tới 1.6 triệu tấn phân phosphate, trong đó có 1.3 triệu tấn DAP – mức cao kỷ lục cho một đợt đấu thầu đơn lẻ.

Ở chiều nguồn cung, các nhà sản xuất tại Ả-rập Saudi như Ma’aden và Sabic đang tìm cách duy trì xuất khẩu bằng vận chuyển đường bộ tới các cảng Biển Đỏ. Tuy nhiên, theo CRU, khối lượng xuất khẩu của nước này đã giảm khoảng một nửa do gián đoạn quanh eo biển Hormuz.

“Đơn giản là không còn đủ lưu huỳnh”, ông Christian Wendel, Chủ tịch công ty thương mại phân bón Hexagon Group, cho biết.

Giá lưu huỳnh từng dao động trong khoảng 150-180 USD/tấn cách đây một năm, hiện đã tăng vọt lên 850-900 USD/tấn, thậm chí có một số giao dịch tiến sát mốc 1,000 USD/tấn.

Ngay cả khi có thể mua được nguyên liệu, hiệu quả kinh tế đối với các nhà sản xuất phosphate cũng đang bị bào mòn nghiêm trọng. “Đơn giản là không còn hợp lý khi giá lưu huỳnh đầu vào quá đắt”, ông Willis Thomas, Giám đốc bộ phận phân bón tại CRU, cho biết. “Ngay tại Trung Quốc, biên lợi nhuận phosphate đã âm chỉ vì chi phí nguyên liệu – chưa tính đến chi phí chế biến”.

Trước đó, tác động của chiến sự chủ yếu tập trung vào các sản phẩm Nitơ như phân urê và ammonia, khi khoảng 30% thương mại ammonia toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo thị trường phosphate có thể phục hồi chậm hơn nhiều, ngay cả khi tuyến vận tải được nối lại, do nguồn cung mang tính tập trung cao và phụ thuộc lớn vào dòng lưu huỳnh từ khu vực Vùng Vịnh.

Hiện Morocco và Tây Sahara đang nắm giữ phần lớn trữ lượng đá phosphate toàn cầu – nguyên liệu cần được xử lý bằng axit sulfuric để sản xuất phân bón. Điều này càng khiến chuỗi cung ứng trở nên dễ tổn thương trước các cú sốc nguyên liệu.

Trong bối cảnh đó, ngành phân bón đang dần dịch chuyển sang các sản phẩm ít phụ thuộc hơn vào lưu huỳnh và ammonia, như triple superphosphate (TSP). OCP cho biết đã chủ động mở rộng sản xuất TSP trong nhiều năm qua, đồng thời tìm kiếm các nguồn lưu huỳnh thay thế như pyrite và pyrrhotite – sản phẩm phụ từ quá trình luyện kim.

Tuy nhiên, áp lực giá đang tạo ra sự phân hóa rõ rệt trên thị trường. Theo ông Chris Vlachopoulos từ ICIS, các quốc gia giàu vẫn có thể đảm bảo nguồn cung, trong khi nhiều nước nghèo có nguy cơ bị “đẩy ra khỏi thị trường” do chi phí quá cao.

“Cách thị trường vận hành trước đây đang dần sụp đổ”, ông nhận định.

Thực tế, nhiều nông dân tại châu Phi cận Sahara và Đông Nam Á đã bắt đầu trì hoãn mua hoặc cắt giảm lượng phân bón sử dụng. Điều này làm dấy lên lo ngại về sụt giảm năng suất trong các vụ mùa tới.

“Nếu một dưỡng chất bị thiếu hụt, năng suất sẽ bị giới hạn bởi chính yếu tố đó”, ông cảnh báo.

Theo ông Christian Wendel, hệ quả có thể xuất hiện rất sớm. “Chúng tôi tin rằng ngay trong năm tới sẽ xuất hiện những vụ mùa nhỏ hơn”, ông nói. “Trong kịch bản xấu, một số khu vực có thể tiến gần tới tình trạng thiếu lương thực do không đủ nguồn cung ngũ cốc”.

Vũ Hạo

FILI

– 09:55 26/05/2026